น.ส.3 ก. น.ส.3 น.ส.3 ข. และ น.ส.4 จ. ต่างกันอย่างไร
ทำความเข้าใจเอกสารสิทธิ์ที่ดินแต่ละประเภท ซื้อขายได้ไหม กู้ธนาคารได้หรือไม่ และความเสี่ยงที่ต้องรู้

เอกสารสิทธิ์ที่ดินในไทยมีหลายระดับ ความแตกต่างสำคัญคือ "กรรมสิทธิ์" กับ "สิทธิครอบครอง"
น.ส.4 จ. (โฉนดที่ดิน)
เอกสารแสดงกรรมสิทธิ์เต็มรูปแบบ มีการรังวัดด้วยระบบพิกัดที่แม่นยำ ซื้อขาย โอน จำนองได้ตามปกติ และธนาคารรับเป็นหลักประกันได้ดีที่สุด เป็นประเภทที่ควรเลือกซื้อที่สุด
น.ส.3 ก.
หนังสือรับรองการทำประโยชน์ที่มีระวางรูปถ่ายทางอากาศ แสดงสิทธิครอบครอง ไม่ใช่กรรมสิทธิ์ ซื้อขายและจดจำนองได้ ธนาคารหลายแห่งรับเป็นหลักประกันแต่มักให้วงเงินต่ำกว่าโฉนด สามารถยื่นขอออกโฉนดได้
น.ส.3 และ น.ส.3 ข.
หนังสือรับรองการทำประโยชน์ที่ไม่มีระวางรูปถ่ายทางอากาศ ขอบเขตที่ดินอาจคลาดเคลื่อน การซื้อขายต้องประกาศ 30 วันก่อนจดทะเบียน ธนาคารส่วนใหญ่ไม่รับหรือรับแบบจำกัด ความเสี่ยงเรื่องแนวเขตทับซ้อนสูงกว่า
ส.ป.ก. 4-01
ที่ดินเพื่อเกษตรกรรมที่รัฐจัดสรร ห้ามซื้อขาย โอนได้เฉพาะทางมรดกแก่ทายาทที่ทำเกษตร ไม่สามารถนำไปจำนองกับธนาคารพาณิชย์ทั่วไป การซื้อขายกันเองไม่มีผลทางกฎหมาย
ภ.บ.ท.5 / ส.ค.1
ไม่ใช่เอกสารสิทธิ์ เป็นเพียงหลักฐานการเสียภาษีหรือการแจ้งครอบครอง มีความเสี่ยงสูงมาก ไม่แนะนำให้ซื้อ
ข้อควรตรวจก่อนตัดสินใจ
- ขอคัดสำเนาเอกสารสิทธิ์ที่สำนักงานที่ดินเพื่อดูสารบัญจดทะเบียนย้อนหลัง
- ตรวจว่ามีทางเข้าออกที่ถูกต้อง ไม่ใช่ที่ดินตาบอด
- ตรวจผังเมืองสีเพื่อดูว่าปลูกสร้างอะไรได้บ้าง
- หากซื้อที่ดิน น.ส.3 ควรเผื่อเวลาและค่าใช้จ่ายในการรังวัดออกโฉนด
